header logo nl

10 stappen om de therapeutische mogelijkheden bij nierkanker te begrijpen

1 in 20 webNierkanker wordt wereldwijd jaarlijks bij meer dan 300.000 personen vastgesteld. Nierkanker is de 12e meest voorkomende vorm van kanker in de wereld, op dezelfde plaats als pancreaskanker. Minder dan 1 op de 20 personen met kanker hebben nierkanker, dat betekent dat het een zeldzame ziekte is.
Voor meer informatie over nierkankerstatistieken in uw land, klik hier.

In dit hoofdstuk leert u meer over de verschillende vormen van nierkanker, de bekende oorzaken van nierkanker en hoe nierkanker kan worden behandeld vanaf de eerste stadia tot de meer gevorderde stadia van de ziekte. Er moet nog veel onderzoek gedaan worden om nieuwe behandelingen van verschillende soorten nierkanker mogelijk te maken.

Deze informatie bevat de context voor verschillende therapieën, waaronder enkele van de nieuwere immuno-oncologietherapieën die in onderzoek zijn.

Voor meer informatie over immuno-oncologiebehandelingen, kunt u hier lezen: Immuno-oncologie begrijpen

1. Wat is kanker?

Fotolia 61364218 S webKanker, ook wel tumor, massa, knobbel, bult, zwelling, plek, schaduw, lesie genoemd. U zult een aantal van deze woorden gehoord hebben die kanker beschrijven. Een meer officieel woord is neoplasma, dat "nieuwe groei" betekent. Medische experts kunnen kanker definiëren als een "neoplasma van abnormaal weefsel, dat sneller en op ongecoördineerde wijze groeit vergeleken met het normale weefsel, dat aanhoudt als de stimulus voor de groei wordt weggenomen".

Ons lichaam is opgebouwd uit cellen. Elk weefsel, elk orgaan, elk deel van ons lichaam, is opgebouwd uit deze cellen, die allemaal heel verschillend zijn, afhankelijk van of zij zich in de lever, het hart, het bloed of in de nieren bevinden. Ons lichaam maakt altijd nieuwe cellen aan: zo kunnen wij groeien, kunnen versleten cellen worden vervangen, of kunnen beschadigde cellen na een verwonding herstellen. Dit proces verloopt gewoonlijk heel gecontroleerd.

Als u zich bijvoorbeeld snijdt, ontvangen de huidcellen een 'go' signaal om zich te delen. Als de snijwond genezen is, krijgen de huidcellen een 'stop' signaal en stopt de deling. Het proces wordt aangestuurd door middel van instructies en voorschriften binnen de cellen, de zogenaamde "genen". Alle tumoren ontstaan door de wijzigingen in deze genen, de zogenaamde mutaties.

De mutaties in de genen die kanker veroorzaken, vinden tijdens ons leven plaats, hoewel een klein aantal mensen dit van een ouder erft. Er zijn veel verschillende vormen van kanker en kanker kan bijna elk orgaan in het lichaam aantasten. Waar de kanker zit, wat voor een soort tumor u hebt en welke genetische mutaties de oorzaak van de kanker zijn, kan invloed hebben voor het bepalen van de behandeling die op die kanker het beste is.

2. Wat is nierkanker?

Grafisch van nier met tumorTekening van nier met tumorNierkanker is een soort kanker die vanuit de bepaalde cellen in de nier ontstaat. Een andere naam voor nierkanker is "niercelcarcinoom". De meest voorkomende vorm van nierkanker is "heldercellig niercelcarcinoom".

Nierkanker beschrijft alle tumoren die in de nier worden gevormd. Maar niet alle nierkanker is hetzelfde. Het is belangrijk te weten welk type nierkanker u hebt (zie vraag 3). Tumoren die ontstaan in de urineleider, het buisje dat van de nier naar de blaas loopt zijn eerder blaaskankersoorten, en worden daarom gewoonlijk niet nierkanker genoemd.

Het aantal mutaties dat kanker kan veroorzaken neemt gewoonlijk tijdens ons leven toe. Net als bij de meeste vormen van kanker, komt nierkanker vaker bij oudere mensen voor. De gemiddelde leeftijd voor nierkanker is 55 jaar.

Nierkanker komt zelden voor bij kinderen. Niertumoren beginnen klein en worden langzamerhand groter. Nierkanker groeit gewoonlijk als een enkele massa, maar er kunnen meerdere tumoren in één of beide nieren aanwezig zijn.

Als nierkanker in een vroeg stadium wordt behandeld, kan het waarschijnlijk genezen. Als nierkankercellen zich verspreiden, kunnen deze naar het omringende weefsel of naar andere lichaamsdelen uitzaaien. Als niercellen een nieuw orgaan of bot bereiken, kunnen zij verder groeien en op die plek een andere tumor vormen (een "metastase"). Primaire kanker is een tumor die zich in een orgaan heeft gevormd (in dit geval de nier) maar die niet is uitgezaaid naar elders. Andere woorden zoals "gelokaliseerd" of "vroeg" zijn van toepassing als de primaire tumor niet is uitgezaaid. Geavanceerde (of gemetastaseerde) nierkanker is dezelfde tumor die in de nier is begonnen, maar die nu is uitgezaaid naar elders.

Deze secundaire tumoren of "metastasen" worden nog altijd gevormd door de kankercellen van de nier, ook als zij in de long of elders in het lichaam verschijnen. Het is maar zelden dat een kanker vanuit een ander lichaamsdeel naar de nier uitzaait.

 

3. Welke soorten nierkanker zijn er?

kidney cancerNiet alle vormen van nierkanker zijn hetzelfde.
Niertumoren:

  1. kunnen ontstaan uit verschillende niercellen en vormen dus verschillende "smaken" of "subtypen" van kanker (voor meer informatie, lees "histologie"),
  2. kunnen langzaam groeiend of meer agressief zijn ("graad"),
  3. kunnen kleiner of groter zijn, of buiten de nier zijn uitgezaaid ("stadium).
Al deze factoren kunnen van invloed zijn op:
  • hoe agressief de tumor is en hoe waarschijnlijk deze zal uitzaaien.
  • welke behandeling(en) (als deze er zijn) u moet hebben.
  • aan welke klinische studies u kunt deelnemen.

 



Histologie

Nierkanker kan in verschillende "smaken" of "subtypen" worden onderverdeeld, op basis van bepaalde eigenschappen (structuur, kleuring) van de kankercellen onder een microscoop (de "histologie" van de kanker). Het type nierkanker is gewoonlijk niet belangrijk voor de operatie, maar kan kritiek zijn voor een verdere behandeling die later nodig is.

De belangrijkste histologieën zijn:

histo webHeldercellig carcinoom 75%, papillair carcinoom 10% tot 15%, chromofoob carcinoom geldt voor ongeveer 5%, andere minder dan 1%

  • Heldercellig carcinoom: De meest voorkomende vorm van nierkanker, die bij ongeveer 75% van de personen met niercelcarcinoom wordt gevonden. Onder een microscoop zien de individuele cellen van het heldercellig niercelcarcinoom er leeg of helder uit.
  • Papillair carcinoom: Ongeveer 10% tot 15% lijdt aan deze vorm van nierkanker. Deze kankers vormen vingerachtige blaadjes (papillen genaamd, vandaar de naam "papillair").
  • Chromofoob carcinoom: Dit geldt voor ongeveer 5% van de gevallen. De cellen van deze kankers zijn groot en bleek, en hebben ook nog andere onderscheidende kenmerken.
  • Sarcomatoïde carcinoom: Enkele andere soorten nierkanker kunnen zich omvormen tot "sarcomatoïde" niercarcinoom. Het aspect van deze kankercellen onder de microscoop is meer agressief en ongeorganiseerd.
  • Translocatie-carcinoom: Een nierkankertype dat zelden voorkomt, meestal bij kinderen of jonge volwassenen. In sommige gevallen kan dit type tumoren voorkomen bij mensen die eerder chemotherapie voor een maligniteit hebben gekregen, een beenmergtransplantatie hebben ondergaan, of aan auto-immuunziekten lijden.
  • Urotheelcarcinomen: Ook wel transitioneel celcarcinoom (TCC) genoemd. Dit zijn tumoren die zich in de nier of in de bekleding van het afvoersysteem van de nier kunnen vormen, in plaats van in de niercellen zelf. Deze vormen van kanker lijken veel op blaaskanker.
Om te weten wat voor type kanker u hebt, kijkt u in uw patiëntendossier, of vraag dit aan uw behandelteam.

Graad


Elke tumor heeft verschillende karakteristieken wat betreft agressiviteit; de "graad" van de tumor. De graad van een tumor beschrijft of de kankercellen bijna uniform en goed georganiseerd zijn, en er bijna zoals een normaal orgaan of weefsel onder de microscoop uitzien (lage graad), of dat de kanker er heel ongeorganiseerd uitziet en de cellen van verschillende grootte en vorm zijn (hoge graad).
gradesCellen van lage graad aan de linkerkant (cellen lijken op normale cellen) tot hoge graad rechts (ongeorganiseerd en anders van vorm)
 

Stadium

Het stadium van een kanker beschrijft de grootte van de tumor, en of deze is uitgezaaid of niet. Dit dient als aanwijzing voor de behandeling en kan inzicht geven over de lange-termijn vooruitzichten. Als het stadium bepaald wordt op klinische basis alleen, wordt dit het klinische stadium genoemd.

Microscopisch onderzoek van het aangedane weefsel bepaalt het "pathologische" stadium. Door middel van het bepalen van de stadia (stadiëringssysteem) wordt een gestandaardiseerde methode geboden waarmee het behandelteam de graad van kanker beschrijft.

Uw arts zal het "stadium" van uw nierkanker bepalen op basis van:
  1. De grootte van de tumor ("T-stadium").
  2. De uitzaaiing van de kanker naar de omringende lymfeklieren ("N-stadium"). Een lymfeklier is als een politiestation; het is een kleine ronde klier die deel uitmaakt van het immuunsysteem en witte bloedcellen bevat. Helaas houden kankercellen er van om naar de lymfeknopen uit te zaaien.
  3. Het uitzaaien van de kanker naar andere organen (bijv. metastasering naar de lever, long of het bot; "M-stadium).
De vier hoofdstadia van nierkanker zijn gebaseerd op dit TNM-stadiëringssysteem, een van de methoden voor de 'stadiëring' van nierkanker.
Stadium 1                                    stage1 web
 
 
De kanker zit alleen in de nier en is niet uitgezaaid.
De tumor is minder dan 7 cm groot.
Als de kanker kan worden verwijderd, wordt dit waarschijnlijk gedaan met behulp van chirurgie. Hierna volgt meestal genezing.
9 van de 10 personen zullen overleven en vrij van kanker zijn vijf jaar na de operatie.
Stadium 2  stage2 web
 
De tumor is groter dan 7 cm en nog altijd beperkt tot de nier en heeft zich niet verder dan de nier verspreid.
Chirurgie is een goede behandelingsoptie.
Het overlevingspercentage vijf jaar na de operatie is nog altijd heel hoog voor stadium 2-nierkanker.
Stadium 3  stage3 web
 
De nierkanker heeft zich verspreid dichtbij buiten de nier, maar is niet uitgezaaid naar organen op afstand.
De kanker kan zijn uitgezaaid naar het vet rondom de nier, in het bloedvat dat uit de nier komt, of naar de lymfeklier in de buurt van de nier. Chirurgie is vaak de juiste behandeling. De kans van genezing met chirurgie is lager, maar niet nul.
Stadium 4
 stage4 webmetastases
 
De nierkanker heeft zich ver buiten de nier uitgezaaid: naar de buikholte, de bijnieren, naar lymfeklieren op afstand of naar andere organen, zoals de longen, lever, botten, of hersenen. Dit stadium van kanker zal waarschijnlijk niet kunnen genezen, maar verschillende behandelingen kunnen helpen om de tumorgroei (tijdelijk en soms langdurig) te remmen.

 

4. Wat zijn de oorzaken van nierkanker?

Risk factors

Zoals bij de meeste vormen van kanker, wordt nierkanker veroorzaakt door mutaties die geleidelijk in uw lichaam accumuleren. Net als bij de meeste andere vormen van kanker, komt nierkanker meestal voor bij oudere mensen, en wordt deze ziekte vooral bij mensen ouder dan 40 jaar gezien. Er zijn een aantal belangrijke risicofactoren die de ontwikkeling van nierkanker kunnen bevorderen:

Roken: Roken verdubbelt het risico om nierkanker te krijgen. Als iemand stopt met roken, heeft hij/zij weer hetzelfde risiconiveau als de rest van de bevolking die niet rookt. Stoppen met roken, op welk moment of leeftijd dan ook, is een uitstekend idee. Het is nooit te laat.

Geslacht: Mannen hebben twee keer zo veel kans om met nierkanker geconfronteerd te worden als vrouwen.

Zwaarlijvigheid: Overgewicht of zwaarlijvigheid wordt geassocieerd met een verhoogd risico om nierkanker te ontwikkelen, zowel bij de man als bij de vrouw.

Hoge bloeddruk (hypertensie): Hoge bloeddruk is een risicofactor voor nierkanker.

Nierstenen: Het hebben van nierstenen wordt in verband gebracht met een hoger risico om nierkanker te ontwikkelen bij de man.

Blootstelling aan toxische stoffen op het werk: Mensen worden regelmatig blootgesteld aan bepaalde chemische stoffen met een verhoogd risico op kanker. Dit zijn bijv. asbest, lood, cadmium, stomerij-oplosmiddelen, onkruidverdelgers, benzeen of organische oplosmiddelen en petroleumproducten. Mensen die in de ijzer- en staalindustrie werken worden ook aan gevaarlijke stoffen blootgesteld.

Lange-termijn dialyse en aangeworven cystische nierziekte: Een lange-termijn dialysebehandeling kan aanleiding tot niercysten geven. De cellen rondom deze cysten kunnen nierkanker veroorzaken.

Voor meer informatie over deze risico's, kunt u hier klikken op de website van de International Kidney Cancer Coalition of neem contact op met Leven met blaas- of nierkanker, de landelijke patiëntenvereniging.

 

Loopt mijn familie risico om nierkanker te krijgen?

HereditaryMensen met familieleden met nierkanker, vooral een broer of zus, hebben een verhoogd risico. Dit komt door de genen die de ouders op het kind overdragen. Slechts 3-5% van de nierkanker komt voort uit overgedragen genetische mutaties.

Tekenen dat uw nierkanker erfelijk is, zijn het volgende:

  • uw hebt meerdere tumoren in uw nier (multifocale tumoren)
  • u hebt tumoren in beide nieren (bilaterale tumoren)
  • u hebt een meer zeldzame vorm van nierkanker (een niet-heldercellig niercelcarcinoom)
  • andere familieleden hebben nierkanker gehad
  • u had uw eerste niertumor voordat u 50 jaar was.
Als u een van deze risicofactoren hebt, en denkt dat u een erfelijke nierkanker hebt, bespreek dit dan met uw arts.
 

Vormen van erfelijke nierkanker

Er zijn verschillende vormen van erfelijke nierkanker. In de toekomst komt er wellicht nieuwe informatie over nieuwe genen die nierkanker veroorzaken. Wanneer u denkt dat uw nierkanker erfelijk is, bespreek dit dan met uw arts. De volgende erfelijke vormen van nierkanker zijn bekend:

  • Von Hippel–Lindau syndroom (VHL). Dit wordt veroorzaakt door een mutatie in het VHL-gen, en is meestal de aanleiding voor heldercellig RCC.
  • Erfelijke leiomyomatose en niercelcarcinoom (HLRCC). Dit wordt veroorzaakt door een mutatie in het FH-gen en veroorzaakt gewoonlijk het papillaire type 2 RCC.
  • Erfelijk papillair niercelcarcinoom (HPRCC). Dit wordt veroorzaakt door een mutatie in het MET-gen en veroorzaakt gewoonlijk het papillaire type 1 RCC.
  • Birt–Hogg–Dubé syndroom (BHD). Dit wordt veroorzaakt door een mutatie in het FCLN-gen, en is meestal de aanleiding voor chromofoob RCC of oncocytoom.
  • Niercelcarcinoom met erfelijk paraganglioom en phaeochromocytoom. Dit wordt veroorzaakt door mutaties in het SDHB- of SDHD-gen.
  • Chromosoom 3 translocatie familiair niercelcarcinoom Dit wordt veroorzaakt door een chromosoom 3-translocatie. Een chromosoom translocatie gebeurt wanneer een deel van het chromosoom afbreekt en zich aan een ander chromosoom hecht.
  • Tubereuze sclerose complex (TSC). Dit wordt veroorzaakt door een mutatie in het TSC1-of TSC2-gen en veroorzaakt gewoonlijk een vorm van nierkanker die angiomyolipoom wordt genoemd. Deze tumoren zijn goedaardig maar zij bevatten een groot aantal bloedvaten die kunnen springen, wat tot levensgevaarlijke interne bloedingen leidt als dit niet wordt behandeld.
Als u een geschiedenis van kanker in uw familie hebt, is het belangrijk dat u uw arts hierover inlicht zodat u gerichte onderzoeken kunt krijgen. Als het onderzoek uitwijst dat u een erfelijk type nierkanker hebt, kunnen andere leden van uw familie ook worden onderzocht zodat elk teken van kanker vroegtijdig kan worden behandeld, wanneer dit nog het best te genezen valt.

In zeldzame gevallen kunnen kinderen nierkanker krijgen, maar zij ontwikkelen gewoonlijk andere vormen van kanker dan volwassenen. De meest voorkomende vorm van nierkanker bij kinderen is Wilms-tumor ofwel nefroblastoom. Wel zijn er zeldzame gevallen van kinderen met RCC of volwassenen met een Wilms tumor beschreven. Verder zijn er een aantal andere, meestal goedaardige niertumoren.

5. Hoe ontdekken mensen dat zij nierkanker hebben?

Veel vormen van nierkanker geven geen klachten; zij worden toevallig ontdekt bij een scan, röntgenfoto, of echo onderzoek die voor een ander probleem is aangevraagd. Als nierkanker wel klachten geeft kunnen deze niet-specifiek zijn, d.w.z. veel klachten bij nierkanker kunnen onjuist worden toegeschreven aan andere oorzaken, zoals een urineweginfectie of spierpijn.

De meeste vormen van nierkanker geven geen pijn totdat het in een vergevorderd stadium is, als het zich heeft verspreid. Veel mensen met nierkanker zijn zich er niet van bewust dat zij een tumor hebben, totdat zij voor een ander gezondheidsprobleem worden onderzocht.

Praat altijd met uw arts als u een van deze symptomen hebt (a.u.b. hier klikken)

  • Bloed in de urine of een veranderde urinekleur naar donker, roestachtig, of bruin (hematurie)
  • Pijn in de onderrug, buik of flank die niet door een blessure komt
  • Abdominale pijn (maagzone)
  • Gewichtsverlies
  • Nieuw ontwikkelde hoge bloeddruk
  • Constante vermoeidheid
  • Koorts of nachttranspiratie die niet aan andere factoren kan worden toegeschreven
Al deze symptomen kunnen ook door andere ziekten worden veroorzaakt. Als u een van deze symptomen heeft is het belangrijk dat u uw arts raadpleegt om te zien wat de oorzaak hiervan is.

Nierkanker wordt meestal bij toeval ontdekt, maar als u een van bovenstaande klachten hebt, raadpleeg dan uw arts. Net als bij alle vormen van kanker zal de vroegtijdige detectie de kans van een succesvolle behandeling en lange-termijn resultaten verbeteren. Uw arts kan afhankelijk van de klachten die u aangeeft, verschillende benaderingen hanteren, testen en onderzoeken doen om nierkanker te diagnosticeren.

De meest voorkomende onderzoeken voor nierkanker (a.u.b. hier klikken)

De meest voorkomende onderzoeken die uw arts kan aanvragen zijn:
  • Echo: Een type scan waarbij een sonde over de huid wordt bewogen en waar een röntgenteam naar onregelmatigheden in de nier en andere organen zoekt.
  • Scans: Computertomografie (CT) scan of magnetische resonantie imaging (MRI) scans kunnen worden gebruikt om een gedetailleerd beeld van de organen in het lichaam te krijgen. Dit kan helpen bij het karakteriseren van een knobbel in de nier, als deze gevonden wordt.
  • Röntgenfoto van de borstkas: Een röntgenfoto van de organen en botten in de borstkas.
  • Urinetest (urine-analyse): Het meest voorkomende symptoom en aanwijzing voor een niertumor, is bloed in de urine. Deze test kan ook andere onregelmatigheden in de urine detecteren, zoals eiwitten.
  • Bloedonderzoeken: Chemische testen van het bloed kunnen resultaten geven die met nierkanker in verband worden gebracht.
  • Botscan: Een kleine hoeveelheid radioactief materiaal wordt in een bloedvat gespoten, en verplaatst zich door de bloedstroom naar de botten waardoor de scanner kan zien of de kanker naar de botten is uitgezaaid.

De meeste nierkankers worden eerst door scans ontdekt (ultrasoon, CT-scan, of MRI), waarbij zoiets als een "knobbel" op de nier wordt gezien. Dit bewijst niet dat dit nierkanker is, het moet wel onder de microscoop worden onderzocht om hier zeker van te zijn. Soms kan uw arts iets verdachts bespeuren, en onmiddellijk een operatieve ingreep aanbevelen; soms kan uw arts een biopsie aanvragen. Tijdens een biopsie wordt een dunne naald gebruikt om enkele cellen uit de tumor te verwijderen. Een arts zal vervolgens onderzoeken of de cellen kwaadaardig zijn of niet. Tot 20% van de kleine niermassa's (of knobbels) zijn niet kwaadaardig.

6. Ik heb alleen kanker in de nier: welke behandelingen kan ik ondergaan?

Het lijkt vreemd, maar voor sommige mensen met een kleine (stadium 1) tumor, is de eerste beste behandeling vaak observatie of "actieve controle". Als u ouder bent en belangrijke medische problemen hebt, kan het veiliger zijn eerst voorzichtig af te wachten hoe de kanker zich gedraagt, door middel van meerdere scans en veelvuldige bezoeken aan uw kankerspecialist. Niertumoren die kleiner zijn dan 3 cm, zullen zeer waarschijnlijk niet elders uitzaaien, en daarom weegt het risico van overlijden tijdens de operatie zwaarder dan de voordelen van een dergelijke ingreep. Mensen die actief door hun artsen worden gecontroleerd moeten regelmatig nazorg hebben, in geval de tumor mocht groeien.

Als u een grote tumor in de nier hebt, is een operatie vaak de eerste beste behandeling. De operatie voor het verwijderen van nierkanker wordt uitgevoerd door een gespecialiseerd chirurg, die uroloog of uro-oncoloog wordt genoemd (een uroloog die in kanker gespecialiseerd is). Bij de operatie kan een klein deel van de nier worden verwijderd (dit heet "gedeeltelijke nefrectomie") of de hele nier, dat "radicale nefrectomie" wordt genoemd. De operatie wordt uitgevoerd door middel van een grote insnijding ("open" nefrectomie) of met behulp van een sleutelgat-operatie (een "laparoscopische" nefrectomie) waardoor u korter in het ziekenhuis hoeft te verblijven en sneller herstelt. Als de tumor klein is (stadium 1, <7cm) kan een "gedeeltelijke" nefrectomie mogelijk zijn, waarbij de rest van de normale nier kan worden gespaard. Als de kanker groter is (stadium 2), of rondom de nier is uitgezaaid (stadium 3) zal de hele nier worden verwijderd.

Kan een gelokaliseerde nierkanker zonder een operatie worden behandeld?

Bij sommige mensen is een operatie niet mogelijk vanwege de leeftijd of medische problemen. Het is dan nog altijd mogelijk een gelokaliseerde nierkanker te behandelen zonder chirurgie, namelijk met behulp van andere behandelingen. Dit zijn:

  1. Radiofrequentie-ablatie (RFA): waarbij een naald met een microgolfantenne in de tumor wordt geïntroduceerd onder plaatselijke verdoving waarbij de kanker van binnen uit wordt “gekookt".
  2. Cryo-ablatie: waarbij een serie sonden in de tumor worden gebracht. Deze tumor wordt dan met vloeibare stikstof afgekoeld om de kankercellen te bevriezen. Dit heeft een gelijksoortig effect als RFA, maar kan een volledige narcose vereisen.
  3. Stereotactische lichaamsbestralingstherapie (SBRT): deze nieuwere computergestuurde bestraling is in nierkanker getest en ook in veel andere kankersoorten. SBRT geeft een grote hoeveelheid kleine stralingsdoses vanuit veel verschillende hoeken, waarbij een therapeutische dosis op de kanker belandt, maar de normale organen en weefsel rondom de kanker slechts licht worden aangedaan.
Als u een van de erfelijke vormen van nierkanker hebt, is het mogelijk dat u in de toekomst meer niertumoren kunt krijgen. Daarom kan uw chirurg u een andere behandeling geven. Patiënten met erfelijke vormen van nierkanker hebben een strategie op de lange termijn nodig en moeten, als dit mogelijk is, door een nierkankerspecialist worden gezien.

Is er een behandeling die ik kan krijgen om ervoor te zorgen dat de kanker niet terugkomt?

Bij veel soorten van kanker, kunnen mensen extra behandelingen als een soort "verzekeringspolis" krijgen om de kans dat de kanker terugkomt te verminderen. U zult misschien van chemotherapie, hormoontherapie of radiotherapie hebben gehoord, als extra ("adjuvante") behandelingen voor kanker.

Deze behandelingen lijken niet te werken voor patiënten met nierkanker, en recente klinische studies van typische nierkankermedicijnen (bijv. sunitinib, sorafenib) hebben ook niet aangetoond dat genoemde medicijnen geschikt zouden zijn als adjuvante behandeling om recidieven te voorkomen.

Wel bestaat er een grote interesse in de immunotherapie als adjuvante behandelingsvorm van kanker. Vraag uw arts of er een klinische studie voor immunotherapie voor nierkanker beschikbaar is.

Nazorg na behandeling?

Alle mensen hebben na een kankerbehandeling nazorg nodig. Als u klaar bent met u behandeling, zal er door uw behandelingsteam voor u een een nazorgplan gemaakt worden. Dit kan betekenen dat u verschillende specialisten in de gezondheidszorg gaat bezoeken.

Over het algemeen zien patiënten die zijn behandeld gewoonlijk om de drie tot vier maanden hun specialist gedurende de eerste jaren na de behandeling, en eenmaal of tweemaal per jaar hierna. Bij deze bezoeken zal uw arts kijken naar de bijwerkingen van de behandeling en controleren of de tumor niet is teruggekomen (gerecidiveerd) of is uitgezaaid (gemetastaseerd) naar een ander deel van uw lichaam. Het soort testen zal afhangen van het stadium en de graad van de nierkanker. Net als bij de meeste vormen van kanker, zal de kans dat de kanker terugkomt het hoogst zijn kort na de behandeling. Hoe langer geleden uw behandeling heeft plaatsgevonden, hoe groter de kans is dat de tumor niet terugkomt. Uw behandelingsteam zal u echter wel willen volgen gedurende een bepaalde tijd. In sommige landen worden nierkankerpatiënten gedurende 5 jaar gevolgd na de eerste chirurgie. Uw patiëntenorganisatie zal u de richtlijnen verschaffen voor de specifieke nazorg van nierkanker in uw land of in andere landen.

7. Mijn kanker is uitgezaaid naar andere lichaamsdelen: welke behandeling kan ik krijgen?

Bij mensen met gevorderde nierkanker, waarbij de kanker naar andere verder gelegen organen is uitgezaaid, zijn de tumoren gewoonlijk niet te genezen. De behandeling is er daarom in deze gevallen op gericht om zo optimaal en zo lang mogelijk te kunnen leven. Combinaties van verschillende behandelingen kunnen worden aanbevolen door de verschillende artsen, zoals urologen, medisch oncologen die anti-kankermedicijnen voorschrijven, en radio-oncologen die mensen met straling behandelen. Over het algemeen zal dit team van specialisten met u en uw familie samenwerken om de symptomen te beheersen en een zo lang mogelijk normaal leven te leiden. Behandelingen voor geavanceerde nierkanker zijn:

Actieve controle (observatie)

IBij sommige personen bij wie de nierkanker is uitgezaaid, kan de kanker langzaam groeien, zodat de eerste optie is om dit zorgvuldig te observeren. Dit is specifiek het geval als de kanker bij toeval is ontdekt. Als de kanker snel gaat groeien of symptomen geeft, worden er actieve behandelingen aanbevolen. Een klein percentage van de patiënten kan lange tijd zonder symptomen van de kanker leven, zelfs jaren, en daarom kan uw arts u adviseren om u gedurende een periode te observeren als dat bij u het geval is.

Klinische studies

Een klinische studie wordt soms onterecht gezien als een "laatste strohalm", maar door de snel verbeterende behandelingen zou deze moeten worden gezien als de "eerste haven die wordt aangedaan". Een klinische studie is een methode om nieuwe behandelingen te testen, of oude behandelingen te onderzoeken om deze op een nieuwe manier toe te passen. Klinische studies zijn niet voor elke persoon geschikt; niet elke persoon is geschikt voor een klinische studie. Als een klinische studie beschikbaar is kan dit een interessante mogelijkheid zijn om te overwegen. Iemand hoopt altijd dat de nieuwe behandeling beter zal zijn dan de standaard behandelingen, maar soms werkt het niet beter dan eerder. U kunt met uw arts bespreken welke klinische studies beschikbaar zijn, of sommige tips gebruiken in het hoofdstuk "IO-klinische studies vinden" voor het identificeren van klinische studies die voor u geschikt kunnen zijn.

Operatie om uitgezaaide kanker te verwijderen

Bij een klein aantal personen zaait de kanker maar naar een of twee plaatsen uit; als dit het geval is kan het mogelijk zijn om alle tumoren weg te nemen (een "metastectomie'). Sommige patiënten kunnen heel lang met deze omstandigheden leven, maar dit geldt echter alleen voor patiënten die slechts een of twee andere kankerplekken hebben, en op voorwaarde dat deze veilig kunnen worden verwijderd.

Operatie om tumoren in de nier te verwijderen

Operaties genezen gewoonlijk niet de uitgezaaide nierkanker, maar worden aanbevolen om de symptomen en de problemen van kanker te voorkomen. Bewezen is echter dat als de uitgezaaide niertumor niet veel problemen geeft, en uw algemene gezondheid is ook goed, het verwijderen van de oorspronkelijke niertumor de overlevingskansen verbetert, en dat andere behandelingen dan ook beter werken. Deze “cytoreductieve” nefrectomie zal uw uroloog (of uro-oncoloog) uitvoeren.

Geneesmiddelen die de bloedvaten blokkeren (doelgerichte of targeted therapie)

In nierkanker wordt geen chemotherapie gebruikt. De huidige medische behandeling voor nierkanker is gebaseerd op geneesmiddelen die de bloedtoevoer naar de kanker stoppen, en die de groei van de tumor tegenhouden, waarbij deze zelfs kan gaan krimpen. Deze geneesmiddelen doelen op specifieke signalen binnen de tumor, en worden dan ook "targeted therapieën of doelgerichte therapieën genoemd". Andere namen van deze groep van geneesmiddelen zijn "anti-angiogene therapieën" en "tyrosinekinaseremmers". Hoewel deze geneesmiddelen geen chemotherapie zijn, hebben ze bijwerkingen. De tyrosinekinaseremmers die in de behandeling van nierkanker worden gebruikt zijn: axitinib, pazopanib, sorafenib, sunitinib.

Veel andere geneesmiddelen in deze familie zijn in ontwikkeling en bevinden zich in verschillende stadia van onderzoek en goedkeuringen. Nieuwe geneesmiddelen omvatten cabozantinib en lenvatinib:

  • De resultaten van de cabozantinib fase III (METEOR)-studie werden gepresenteerd tijdens de ECCO-conferentie in september 2015 en vervolgens gepubliceerd in The New England Journal of Medicine: Resultaten van de cabozantinib-studie
    In april 2016 werd cabozantinib goedgekeurd door de FDA (VS) voor gebruik bij gemetastaseerde nierkanker. Voor meer informatie lees hier: FDA/cabozantinib 
  • De resultaten van de fase II lenvatinib-studie werden gepresenteerd tijdens ASCO 2015 en gepubliceerd in The Lancet Oncology: Resultaten van de lenvatinib-studie
    In mei 2016 werd lenvatinib in combinatie met everolimus goedgekeurd door de FDA (VS) voor gebruik bij gemetastaseerde nierkanker. Voor meer informatie: FDA/Lenvatinib+everolimus 

Geneesmiddelen die de groei van de kanker blokkeren

Een tweede groep geneesmiddelen voor nierkanker werkt door een ander signaal te blokkeren ("mTOR-remmers). Deze worden gewoonlijk alleen gebruikt als de geneesmiddelen die de bloedtoevoer stoppen, niet langer effectief zijn. De mTOR-remmers die voor de behandeling van nierkanker worden gebruikt, zijn everolimus en temsirolimus.

Andere medicatie

Er zijn nieuwe klinische studies in voorbereiding om te bepalen of andere typen cel-signaleringen kunnen worden uitgeschakeld om de groei van nierkanker te voorkomen. Een potentiële remmer is een MET-remmer die in andere vormen van kanker werkt, en deze is vooral belangrijk bij papillair niercelcarcinoom.

Andere nieuwe soorten remmers worden in klinische studies voor nierkanker onderzocht.

Immunotherapie

Vóór 2006 werd immunotherapie met interleukine-2 (IL-2) en alfa-interferon gewoonlijk gebruikt in de behandeling van nierkanker dat naar andere lichaamsdelen was uitgezaaid (gemetastaseerde nierkanker). Deze geneesmiddelen werken voor sommige mensen door de killer T-cellen te activeren, die deel uitmaken van het immuunsysteem van het lichaam dat kankercellen vernietigt. Nieuwe typen immunotherapie worden in klinische studies van nierkanker getest. Voor meer informatie over de nieuwere immunotherapieën, kunt u hier klikken.

Bestralingstherapie

Maakt gebruik van hoge-energiestraling om kankercellen te doden. Bestraling kan heel nuttig zijn als de kanker veel problemen geeft op een enkele plek, bijv. in het bot waar het pijn veroorzaakt, kanker in de nier waardoor bloedingen ontstaan, hersenmetastasen met opzwellingen. Bestraling wordt voornamelijk gebruikt als middel om de symptomen te beheersen (bijv. pijn).

Palliatieve zorg

Palliatie betekent niet het “einde van de weg” of dat de kanker in zijn eindstadium is. Onder palliatieve zorg verstaan we: alle behandelingen die uw team aanbeveelt om uw symptomen en uw levenskwaliteit te verbeteren. Uw huisarts, uw medisch oncoloog, en uw andere artsen zullen u hierbij helpen. Soms worden artsen en verpleegkundigen die gespecialiseerd zijn in palliatieve zorg geraadpleegd, en zij kunnen u vaak gespecialiseerd advies geven. Een palliatieve behandeling kan de kwaliteit van leven verbeteren door de symptomen te verlichten die gepaard gaan met gevorderde nierkanker.

8. Waar past immuno-oncologie in de behandeling van nierkanker?

Dit is een vraag die nierkanker onderzoekers over de hele wereld proberen te beantwoorden. De waarheid is dat wij enorm veel hoop hebben, maar dat wij op dit moment meer vragen dan antwoorden hebben. De enige manier om de antwoorden te vinden is klinische studies op te zetten en uit te voeren, en de informatie hierover wijdverspreid te communiceren.

Op dit moment is het belangrijk om te weten dat niet alles wat u in de kranten leest feitelijk correct is. Wat goed is voor een aantrekkelijk krantenartikel, is niet altijd ook de waarheid.

In de komende jaren hopen wij beter te begrijpen:

  • of immuno-oncologie een rol kan spelen in de standaardbehandeling van nierkanker?
  • welke mensen hier waarschijnlijk het meeste baat bij hebben? wie hier geen baat bij heeft?
  • welke testen in de toekomst kunnen worden uitgevoerd om de juiste behandeling voor elke patiënt te vinden?
  • wanneer is het beste moment in het behandelingstraject om immuno-oncologische medicaties te gebruiken?
  • kan immuno-oncologie een rol spelen voorafgaand aan de operatie? na de operatie? na andere medicaties? in combinatie met andere medicaties?
  • zijn er mogelijkheden om maximaal voordeel te halen uit immuno-oncologie, waarbij wij de bijwerkingen voor de patiënten kunnen minimaliseren?
  • wat is de beste behandeling voor de levenskwaliteit van de patiënt?
De waarheid is dat wij de antwoorden op deze vragen over nierkanker nog niet weten. De resultaten van andere vormen van kanker zijn zeker bemoedigend en wij kijken ernaar uit om meer informatie te kunnen delen over de resultaten van de klinische studies die wereldwijd worden uitgevoerd. Voor meer informatie kunt u lezen: Immuno-oncologie begrijpen

9. Hoe staat het met alternatieve en complementaire therapieën?

Alternatieve therapieën:
Iedereen wenst de beste gezondheidszorg voor zichzelf en zijn naasten. Als er geen geschikte standaard medische therapieën beschikbaar zijn, worden er "alternatieve" therapieën voorgesteld door goedbedoelende vrienden, familieleden of webpagina's op het internet.

Deze worden "alternatief" genoemd omdat hiervan niet wetenschappelijk is bewezen dat deze tumoren verkleinen of op een andere manier patiënten helpen. Erger nog, het bewijs bestaat zelfs dat deze helemaal niet helpen of zelfs schade veroorzaken. Voorbeelden van niet helpende of schadelijke alternatieve "behandelingen" zijn megadosis-vitaminen, kruidenproducten of extreme diëten. Een goede website waar u kunt zien of een alternatieve “therapie” ontmaskerd is, is www.quackwatch.org.

Sommige alternatieve therapieën kunnen interfereren met medicijnen die een arts normaal voorschrijft, wat schadelijk voor de patiënt is. Het is belangrijk dat u uw arts of verpleegkundige waarschuwt als u een van deze therapieën wilt gebruiken.

Complementaire therapieën:
Anderzijds kunnen complementaire therapieën bestaande medische behandelingen "complementeren" waardoor de levenskwaliteit en symptomen verbeteren. Dit omvat mindfulness-meditatie, relaxatietechnieken, genezingsmassagetherapie, psychotherapie, gebed, yoga, acupressuur en acupunctuur. Als er een kans bestaat dat de nierkanker naar de botten is uitgezaaid, zijn chiropraxie of osteopathie geen goed idee.

10. Wat is mijn prognose?

Dit kan een moeilijke vraag voor u en uw arts zijn tijdens het gesprek. Er zijn een aantal vragen die u uw arts kunt stellen, waarbij u op een aantal zaken moet letten.

Als iemand over kankerstatistieken hoort, of het voordeel van een behandeling, is het belangrijk te onthouden dat deze statistieken gebaseerd zijn op de ervaring van vaak honderden patiënten. Wat er met u gebeurt als individueel persoon, kan maar vaag uit deze statistieken worden afgeleid. Sommige vormen van kanker bij mensen zijn heel agressief en daarbij heeft een behandeling geen baat. Andere mensen hebben heel langzaam groeiende vormen van kanker of hebben zeer veel baat bij het nemen van een geneesmiddel. Een manier waarop uw arts u een ruwe schatting kan geven van wat u in de toekomst te wachten staat, is te praten over worst-case en best-case scenario's.

Ook is het belangrijk te weten dat niemand een glazen bol heeft, en dat elke toekomstvoorspelling hoogstens een voorspelling. Naarmate uw relatie met uw arts en gezondheidszorgteam groeit, zult u beter gaan begrijpen hoe uw eigen ziekteproces zich ontwikkelt. Veel van bovenstaande besproken onderwerpen kunnen de prognose beïnvloeden, en het is belangrijk dat u deze doorziet, zodat u beter kunt voorspellen wat uw levensperspectief is.