header logo nl

Hoe werkt het immuunsysteem?

 
 
immunsystemAls we het hebben over ons "immuunsysteem" beschrijven we een prachtig complex netwerk van organen, cellen en moleculen die ons tegen infectie en ziekte beschermen.

Als uw immuunsysteem werkt zoals het dient te werken, herkent het abnormale cellen, schadelijke “pathogenen” (infectieuze organismen die ziekte kunnen veroorzaken) en vernietigt het deze. “Pathogenen” omvat alles wat een infectie kan veroorzaken, zoals bacteriën, virussen of parasieten.

Het immuunsysteem heeft zich ook ontwikkeld om kankercellen te herkennen en te vernietigen.

In dit hoofdstuk leert u hoe het immuunsysteem werkt, hoe het kanker bestrijdt en wat u kunt doen om uw immuunsysteem gezond te houden.

 

Vraag 1. Wat is het immuunsysteem?

“Cellen” zijn de fundamentele bouwstenen van alle dieren, planten en micro-organismen (bacteriën, schimmels, enz.). Elk orgaan in uw lichaam is opgebouwd uit cellen, niet alleen cellen die dat orgaan definiëren (bijv. zenuwcellen in de hersenen, spiercellen in het hart), maar ook cellen die de functie van dat orgaan ondersteunen, zoals bloedvaten en immuuncellen. Het immuunsysteem beschermt ons tegen infectie, houdt de groei van abnormale cellen tegen en helpt de in het lichaam ontstane schade te repareren en te herstellen.

imuunsysteemOns “immuunsysteem” is een complex netwerk van organen, cellen en moleculen.Ons immuunsysteem is opgebouwd uit fysieke barrières en verschillende soorten immuuncellen en organen. Fysieke barrières (bijv. de olieachtige laag op onze huid, de slijmvliezen van de neus, longen, gal en het maagzuur) vormen het meest fundamentele deel van het immuunsysteem, omdat zij het de pathogenen moeilijk maken om in onze lichamen binnen te dringen.

De cellen die aan het immuunsysteem bijdragen zijn vooral afgeleid van het beenmerg. Beenmerg is het zachte materiaal in het binnenste van grote botten. Beenmerg werkt als een fabriek, waar de “stamcellen” voor de voortdurende voorziening van bloedcellen zorgen:

  • rode bloedcellen om zuurstof te vervoeren,
  • bloedplaatjes om lekkende bloedvaten te repareren,
  • en witte bloedcellen.
Witte bloedcellen (of immuuncellen) bestrijden infectie en detecteren en elimineren de abnormale cellen in uw lichaam.
Er zijn verschillende soorten witte bloedcellen of immuuncellen die zich hebben ontwikkeld om verschillende taken uit te voeren.

Sommige witte bloed- of immuuncellen richten zich op het bestrijden van bacteriële infecties (bijv. neutrofielen) terwijl andere immuuncellen beter werken voor het bestrijden van parasieten zoals wormen (bijv. eosinofielen). Meer informatie over wat deze cellen doen vindt u in het antwoord op vraag 2.

Immuuncellen verplaatsen zich door het lichaam in de bloedbaan maar ook in een tweede netwerk van vaten dat het lymfevatenstelsel wordt genoemd. Het lymfevatenstelsel is een meer verfijnde serie van buizen die langs dezelfde banen als de bloedvaten lopen. Lymfevaten verbinden het immuunsysteem via een reeks van lymfeklieren (of knopen) en lymfatische organen.

Als witte bloedcellen of immuuncellen de soldaten zijn, lijken deze knopen en organen op kazernes. De lymfatische organen worden in het diagram getoond – dit zijn de milt, amandelen en lymfeklieren, maar immuuncellen komen ook in specifieke zones van verschillende organen bijeen (bijv. in de Peyerse platen van de dunne darm). Al deze locaties samen vormen het lymfatisch stelsel.

Immuuncellen circuleren constant door het lichaam en blijven uiteindelijk in deze lymfatische organen rusten, waar zij informatie kunnen uitwisselen over infecties en abnormale cellen, zodat zij een infectie kunnen bestrijden als zij deze een volgende keer tegenkomen. Op deze manier leren de cellen van het immuunsysteem over vaccinaties (bijv. difterie en tetanus) en dit is ook de reden waarom u "dikke klieren" in uw hals hebt als u verkouden bent.

Vraag 2. Welke cellen zijn belangrijk in het immuunsysteem?

Hoe werken de cellen in het immuunsysteem samen?

castle webU kunt zich het immuunsysteem voorstellen als een leger dat een kasteel tegen indringers verdedigtU kunt zich het immuunsysteem voorstellen als een leger dat een kasteel tegen indringers verdedigt.

Het kasteel zelf is een heel belangrijk onderdeel van onze immuunverdediging; in dit geval is het "kasteel" onze huid, samen met de slijmvliezen van de mond, darm, neus en longen.

Er zijn verschillende soorten witte bloedcellen die zich op verschillende manieren gespecialiseerd hebben om infecties te bestrijden.

  • Sommige cellen werken als soldaten of de infanterie; hier zijn er veel van, en deze worden snel ingezet om als eerste bij een infectie aanwezig te zijn. Zij hebben echter geen invloed op de immuunrespons. Sommige soorten witte bloedcellen die zich op deze manier gedragen zijn de zogenaamde natuurlijke killercellen, neutrofielen en granulocyten.
  • De sergeanten van het immuunsysteem zijn cellen zoals monocyten en macrofagen. Deze cellen zijn minder in aantal, maar zij spelen een belangrijke rol bij het aansturen van de immuunrespons aan het gevechtsfront. Sommige macrofagen gaan over in cellen die dentritische cellen worden genoemd; deze handelen als de spionnen van het immuunsysteem. Zij verzamelen informatie over de infectie of abnormale cellen, geven de gegevens door aan andere immuuncellen en waarschuwen hen over de bedreiging.
  • De meest gespecialiseerde cellen van het immuunsysteem zijn lymfocyten. Lymfocyten komen maar zelden in het bloed voor maar deze zijn belangrijk op de plaats van de infectie of bij kanker, waar zij specifiek helpen het doelwit te identificeren om te worden vernietigd door het immuunsysteem. Lymfocyten maken gebruik van twee verschillende hulpmiddelen om doelwitten te identificeren:
  • B-lymfocyten zijn als boogschutters. Zij produceren antilichamen; dit zijn kleine eiwitten die door het hele lichaam drijven en die specifiek een bepaald type infectie of abnormale cel herkennen. Als een antilichaam zich aan een doelwit hecht, gedraagt het zich als een vlag en trekt het de aandacht van andere immuuncellen die vervolgens de abnormale cel of bacteriën vernietigen. Vaccins geven de B-lymfocyten instructies om antilichamen tegen een specifiek pathogeen of virus aan te maken. Deze zijn echter zo specifiek dat zelfs kleine wijzigingen in het pathogeen of de abnormale cel ertoe leiden dat het antilichaam niet werkt. Daarom dient u bijvoorbeeld elk jaar een nieuwe griepinjectie te nemen; omdat het influenzavirus evolueert en verandert, moeten wij ook evolueren en het vaccin wijzigen dat ons beschermt.
cells web new llVerschillende soorten bloedcellen van het immuunsysteem
  • T-lymfocyten zijn de tweede soort lymfocyten en behoren tot twee uiterst gespecialiseerde groepen; commandanten en commando's. T-lymfocyten maken geen antilichamen, maar maken een gelijkwaardig type proteïne dat zich aan de buitenzijde van de T-lymfocyt hecht om vervolgens als een flitslicht te worden gebruikt die elke cel onderzoekt waar de T-cel mee in contact komt. Sommige T-lymfocyten (“CD4”) treden op als commandant van het immuunsysteem. Zij vertellen het immuunsysteem wanneer zij moeten aanvallen en wanneer zij zich moeten terugtrekken. Mensen die aan HIV/AIDS lijden, verliezen deze CD4 T-lymfocyten waardoor hun hele immuunsysteem wordt aangetast. Mensen met HIV/AIDS lijden aan veel vormen van kanker, en het is verbazingwekkend dat als wij HIV/AIDS met antivirale medicijnen kunnen behandelen en de CD4-T-lymfocyten herstellen, deze personen kunnen genezen van hun kanker. Het ander soort T-lymfocyten (“CD8”) gedraagt zich als commando's; als zij een doelwitcel herkennen zetten zij een reeks wapens in om het doelwit direct te doden. Deze CD8-T-lymfocyten lijken de meest belangrijke cellen om kankercellen te doden.

Vraag 3. Hoe herkennen immuuncellen wie zij moeten aanvallen; wie is er vriend of vijand?

passport please"paspoort alstublieft"Onze immuunsystemen hebben zich gedurende een lange periode geëvolueerd en aangepast in een oneindige wapenwedloop tegen infecties en abnormale cellen. De manier waarop immuuncellen herkennen dat er iets fout is, maakt deel uit van deze evolutie. De eenvoudigere cellen van ons immuunsysteem herkennen automatisch de binnendringende bacteriën, maar om virussen en kankercellen te detecteren, hebben de meest gespecialiseerde cellen van het immuunsysteem, de B- en T-lymfocyten, methoden ontwikkeld om nieuwe doelwitten te leren herkennen.

Stelt u zich dit voor als een grenswachter; "paspoort alstublieft", vraagt de lymfocyt. Elke keer als een B- of T-immuuncel een andere cel tegenkomt, vraagt de lymfocyt naar de identiteit van de cel en probeert de eiwitten aan de buitenzijde van de cel te vergelijken. Als de lymfocyt de cel als "vriend" herkent, mag deze verder; maar als de eiwitten aan de buitenzijde van de cel abnormaal zijn, identificeert de lymfocyt de cellen als "vijand". De lymfocyt slaat dan alarm, en schakelt zijn eigen aanvalssystemen in, maar geeft ook signalen af om hulp van de rest van het immuunsysteem in te schakelen.

Vraag 4. Hoe leert het immuunsysteem te onderscheiden wie "vriend" en wie "vijand" is?

Door middel van een langzaam, levenslang proces. Als wij geboren worden zijn wij nog nooit aan pathogenen blootgesteld geweest in de buitenwereld; daarom is het zo belangrijk om baby’s in te enten tegen ziekten, om deze baby's met heel zwakke immuunsystemen te beschermen. Naarmate wij opgroeien en steeds meer pathogenen, virussen en andere uitdagingen op ons pad komen, leert ons immuunsysteem hiermee om te gaan en past het zich aan. Daarom geven wij vaccins aan kinderen, want dan kan het immuunsysteem dit leren en ons levenslang tegen sommige ziekten beschermen.

immune-system learningLymfocyten leren te onderscheiden wie "vriend" en wie "vijand" is

De cellen van het immuunsysteem die dit leren, zijn de lymfocyten. Zoals wij al beschreven, de lymfocyten herkennen andere cellen door de eiwitten aan de buitenzijde van de cellen te onderzoeken. Andere cellen in ons immuunsysteem (zoals bovengenoemde dentritische cellen) kunnen de lymfocyten aanleren wie vriend en wie vijand is, door hen stukken van deze eiwitten te tonen om te onderzoeken. Lymfocyten kunnen deze identificaties ons hele leven lang onthouden, en ons tegen infecties beschermen omdat zij begrijpen wie vriend en wie vijand is.

Zo werken vaccins ook. Een vaccin is gewoonlijk een verzwakte of dode vorm van een virus dat u niet ziek zal maken, maar dat uw immuunsysteem zal leren hoe het een infectie kan herkennen en bestrijden. Als u later met dit specifieke virus geïnfecteerd wordt, weet uw immuunsysteem al hoe het dit kan bestrijden en zal het het virus doden voordat u ziek wordt.

Op deze wijze herkennen de lymfocyten ook kankercellen, of normale humane cellen die met virussen zijn besmet. Omdat deze abnormale cellen gewoonlijk als een normale humane cel eruit zien, kan het virus of de wijzigingen van de eiwitten veroorzaakt door kanker, heel kleine veranderingen aanbrengen in de eiwitten aan de buitenkant van de cel. Het immuunsysteem is zo gevoelig dat het deze heel kleine veranderingen kan detecteren en daarom geïnfecteerde of kankercellen herkent.

Vraag 5. Hoe wordt het immuunsysteem aangestuurd?

Veel van de meer basiscellen in het immuunsysteem doen hun werk minder subtiel; zij rennen in het rond, zoeken naar pathogenen en doden deze. Het leven als neutrofiel is simpel.

handshakes

De meer verfijnde cellen van het immuunsysteem zoals de lymfocyten staan onder een uiterst complexe controle, en dit is begrijpelijk omdat zij het alarm af kunnen geven en een volledige immuunrespons in beweging zetten. Nadat de lymfocyten een andere cel herkennen (“paspoort alstublieft”), wordt door tientallen andere "handdrukken" de respons gegeven voor deze herkenning, een heel comité om te checken en te dubbelchecken. Deze "checkpoints" hebben zich geëvolueerd om ervoor te zorgen dat immuunresponsen altijd juist zijn, en nooit zonder een goede reden plaatsvinden.

Deze checkpoints zijn eiwittenparen die in een rij tegenover elkaar komen te staan als de buitenzijde van de lymfocyt en de buitenzijde van de cel die wordt ondervraagt, met elkaar in contact komen [zie de figuur]. Aan het eind van deze armworsteling, wordt er een comitébesluit genomen; of de lymfocyt schakelt het alarm in om een immuunrespons te lanceren, en probeert de cel tegenover zich te doden, of hij komt tot de conclusie dat de andere cel niet gevaarlijk is, laat deze passeren en nog belangrijker, hij geeft "vrije doorgang" aan alle toekomstige identiek geïdentificeerde cellen.

Sommige van deze checkpoint-eiwitten zijn heel belangrijk geworden voor de behandeling van kanker (CTLA4, PD1 en PD-L1), en de rest hiervan wordt onderzocht door enthousiaste wetenschappers om te zien of deze ook doelgericht kunnen werken om mensen met kanker te helpen.

Vraag 6. Wat gebeurt er als het immuunsysteem niet actief genoeg is?

Om goed te kunnen functioneren, moet uw immuunsysteem het verschil kunnen zien tussen 'goede’ cellen (uw eigen gezonde cellen) en ‘slechte’ cellen (pathogenen, humane cellen besmet met virussen of kankercellen). Als uw immuunsysteem verzwakt is, zal het de 'slechte' cellen niet herkennen of bestrijden zoals het dit zou moeten doen. Dit betekent dat u meer kans loopt op infecties of het ontwikkelen van kanker. Voorbeeldsituaties van een onvoldoende actief immuunsysteem zijn personen die aan HIV/AIDS lijden, personen die voor een orgaantransplantatie (bijv. een niertransplantatie) immuunonderdrukkende medicatie nemen, of mensen die langdurig steroïden nemen om ziekten, zoals chronische bronchitis te behandelen.

Vraag 7. Wat gebeurt er als het immuunsysteem overmatig actief wordt?

Als uw immuunsysteem niet langer gecontroleerd werkt, en te actief wordt, kan het normale humane cellen verwarren met 'slechte' cellen en gaat het gezonde cellen aanvallen. Dit kan een aantal problemen geven naargelang het lichaamsdeel dat het immuunsysteem op incorrecte wijze aanvalt. Als het immuunsysteem bijvoorbeeld huidcellen herkent, kan het dermatitis ontwikkelen (ontsteking van de huid). Als cellen in uw darmen doelwitten worden, kan dit colitis ulcerosa of de ziekte van Crohn veroorzaken (vormen van inflammatoire darmaandoeningen).

Ook kan een overactief immuunsysteem allergische reacties veroorzaken, maar in dit geval herkent het immuunsysteem op verkeerde wijze een externe onschadelijke stof (bijv. stuifmeel, pinda's en gluten) als schadelijk en activeert het op foute wijze een immuunrespons.

Vraag 8. Hoe bestrijdt het immuunsysteem kanker?

Bijna perfect. Wij zijn over het algemeen ons niet bewust van hoe goed het immuunsysteem ons tegen kanker beschermt. Lymfocyten herkennen de cellen door de kleine fragmenten eiwitten die aan de buitenzijde worden gezien ("paspoort alstublieft"). Kankercellen zijn bijna identiek aan normale humane cellen, maar zullen iets andere eiwitten aan de buitenzijde laten zien dan bij de gezonde cellen. Dit is meestal voldoende voor de lymfocyt om de aangedane cel te herkennen en de immuunrespons te activeren, waarmee het immuunsysteem de zich ontwikkelende kankercellen kan vernietigen. Dit is een zeer efficiënt systeem, en het immuunsysteem vindt en vernietigt bijna alle vormen van kanker terwijl deze zich ontwikkelen. De effectiviteit van het immuunsysteem in het uitvoeren van deze bewaking om de groeiende kankercellen te controleren, kan men helaas goed zien bij mensen die aan immunodeficiëntie lijden (zie hierboven).

Vraag 9. Hoe ontwijkt kanker het immuunsysteem?

In de wetenschap dat het immuunsysteem bijna alle vormen van kanker in ontwikkeling elimineert, begrijpen we nu waarom elke kankercel die groeit om zo groot te worden dat scans deze kunnen vinden, of symptomen geven, op een bepaald moment tijdens deze evolutie op de een of andere wijze het immuunsysteem heeft ontweken. Er zijn verschillende manieren waarop kankercellen leren om het immuunsysteem te ontwijken. Naarmate het immuunsysteem evolueert en leert, doet elke tumor dit ook.

Een van de manieren waarop kankercellen de effecten van het immuunsysteem kunnen blokkeren is met behulp van de checkpoint-eiwitten als een manier om de immuuncellen af te weren. Zij kunnen bijvoorbeeld een van de zogeheten PD-L1-checkpoint-eiwitten aan hun buitenzijde tonen. PD-L1 wordt meestal door normale cellen gebruikt om te signaleren dat deze gezond zijn en niet door het immuunsysteem moeten worden vernietigd. In dit geval gebruiken de kankercellen een natuurlijke camouflage om het immuunsysteem te bedriegen en dit te laten denken dat zij normaal zijn.

Vraag 10. Hoe kan ik mijn immuunsysteem stimuleren?

Hoewel er veel producten, diëten, kwakzalversmiddelen, supplementen, praktijken, methoden en brouwsels zijn die "uw immuunsysteem oppeppen", bestaat er geen bewijs dat deze ook daadwerkelijk helpen.

Boost your immune system

Wel is het bewijs geleverd dat de beste manier om uw immuunsysteem goed te laten functioneren, een gezonde levensstijl is. U moet daarom:

  • een gebalanceerd dieet volgen, vol fruit, groenten en volle granen, en met een laag gehalte aan verzadigde vetten.
  • regelmatig aan lichaamsbeweging doen
  • een gezond gewicht aanhouden
  • goed slapen
  • alleen matig alcohol drinken
  • niet roken - roken inactiveert het immuunsysteem snel
Ook stress kan ervoor zorgen dat u sneller ziek wordt, dus het is belangrijk dat u op uw geestelijke en emotionele gezondheid let.

Voor extra bronnen:
http://www.health.harvard.edu/staying-healthy/how-to-boost-your-immune-system